Tumori glave i vrata (Glava i vrat)

Iako nazvani po anatomskoj regiji u kojoj se javljaju, ova grupa tumora obuhvata samo one tumore koje se izučavaju u sklopu otorinolaringologije. Iz ove grupe izostavljeni su tumori: kože, mekih tkiva, kosti, tireoidee i paratireoidee, intrakranijalni tumori, oftamološki tumori i akustički neurinom. Više od 90% malignih tumora glave i vrata su skvamocelularni (epidermoidni) karcinomi. Ostale važnije grupe su adenokarcinomi, sarkomi i limfomi.

Podela tumora glave i vrata izvršena je na osnovu regije u kojoj se javljaju:

- uho

- nosne i paranazalne šupljine

- usna duplja

- farinks

- larinks

- pljuvačne žlezde

Najčešće predispoziciono mesto za nastanak tumora glave i vrata su: larinks, usna duplja (jezik, pod usne duplje, bukalna sluznica) i orofarinks (baza jezika, tonzile, meko nepce). Ređe, tumori glave i vrata nastaju u nazofarinksu, nosnoj šupljini i paranazalnim sinusima, hipofarinksu i pljuvačnim zlezdama.

Incidencija tumora glave i vrata raste sa starošću pacijenta, tako da je najveći broj obolelih star između 50 i 70 godina. Češće se javljaju kod muškaraca, ali se poslednjih godina zapaža skok incidencije ovih tumora kod žena, najverovatnije zbog porasta broja pušača u ovoj populaciji. Od svih malignih tumora, šesti su po učestalosti u razvijenim zemljama, a u nerazvijenim prvi sa preko 650 000 novih slučajeva godišnje (WHO).

ETIOLOGIJA

Kod većine pacijenata, prema nekim istraživanjima i preko 85%, u istoriji bolesti nalazimo podatak o zloupotrebi alkohola i/ili pusenju. Takođe, povezuju se sa žvakanjem duvana (praksa zastupljena u istočnjačkim kulturama), izlaganjem sunčevoj svetlosti, radiološkim procedurama, hroničnom kandidijazom, disfunkcionalnim protezama, nekim virusnim infekcijama (Epstein-Barr virus, HPV), i lošom oralnom higijenom.

SIMPTOMI I ZNACI

Zavisi pre svega od lokalizacije i proširenosti tumora. Najčešće se ispoljavaju kao: asimptomatska masa na vratu, bolna ulceracija sluznice, vidljiva mukozna lezija, promuklost i disfagija. Posledični simptomi uključuju: bol, parestezije, parezu, trizmus, halitozu, otalgiju, odinofagija i gubitak telesne mase.

DIJAGNOSTIKA

a)      rutinski klinicki pregled: smatra se najboljim načinom rane dijagnostike asimptomatskih tumora. Bilo koji simptom ili znak koji traje duze od 2-3 nedelje (npr. bolno grlo, promuklost, otalgija) upućuju pacijenta na otorinolaringologa, koji fiberoptickom laringoskopijom isključuje sumnju na tumorske promene u predelu farinksa i larinksa.

b)      biopsija: omogućava postavljanje definitivne dijagnoze.

c)       radiološke imaging procedure (CT, MR, PET): procena proširenosti primarnog tumora.

STAGING

Maligni tumori glave i vrata se stadiraju prema TNM klasifikaciji, na osnovu velicine i lokalizacije primarnog tumora (T), broja i velicine cervikalnih limfnih cvorova sa metastazama (N), i prisustvu udaljenih metastaza (M). Stadiranje obicno zahteva vizualizaciju tumora pomocu CT, MR, a neretko i PET.

PROGNOZA

Prognoza tumora glave i vrata veoma zavisi od vrste tumora, velicine, primarne lokalizacije, etiologije i prisustva regionalnih ili udaljenih metastaza. Povoljnija je ako je dijagnoza rano postavljena, a preduzeta terapija odgovarajuca i blagovremena.

Najpre, tumor vrši lokalnu invaziju a zatim metastazira u regionalne limfne čvorove. Udaljene metastaze (najčešće u plucima) nastaju znatno kasnije, u odmaklom stadijumu bolesti. Metastaze znatno smanjuju verovatnoću preživljavanja, jer su najčešće neizlečive.

Maligni tumori glave i vrata odgovarajuće tretirani imaju 5-ogodisnju stopu preživljavanja i do 90% za stadijum I, 75% za stadijum II, 45-75% za stadijum III, i do 50% za IV stadijum. Na preživljavanje znatno utiče lokalizacija i etiologija tumora: laringelani tumori I stadijuma imaju bolju prognozu u odnosu na druge lokalizacije, a orofaringealni tumori uzrokovani HPV infekcijom bolju prognozu u odnosu na one uzrokovane duvanom ili alkoholom.

Terapija

TERAPIJA

Hirurška i radiološka terapija osnovne su metode lečenja malignih tumora glave i vrata. Mogu biti korišćeni pojedinačno ili u kombinaciji sa hemioterapijom. Redovne kontrole su veoma važne zbog mogućeg recidiva ili rayvoja nekog drugog primarnog tumora

Osobe lečene od tumora glave i vrata u povećanom su riziku da razviju druge nove primarne tumore, uključujući tumore glave, vrata, ezofagusa i pluća. Verovatnoća varira u zavisnosti od vrste tumora glave i vrata, upotrebe alkohola i pušenja.

PREVENCIJA

Uklanjanje faktora rizika je ključno. Svi pacijenti moraju prekinuti pušenje i ograničiti unos alkohola. Preventivne mere su značajne i u smanjenju verovatnoće recidiva lečenog tumora.

HPV vakcine ciljalju pojedine onkogene sojeve koji se dovode u vezu sa nastankom orofaringealnog karcinoma (pre sih tip 16), pa se moze očekivati da vakcinacija u detinjstvu smanji učestalost ovog karcinoma. Za sada. međutim, nema istraživanja koje bi sa sigurnošću to potvrdilo.

Prevencija kancera donje usne obuhvata prekid korišćenja duvana i upotrebu krema za sunčanje.

Rutinsko ispitivanje usne duplje je od izuzetnog značaja, jer se čak 60% malignih tumora glave i vrata otkriva tek u uznapredovalom stadijumu (III ili IV).

Eksterni linkovi